بیت کوین چیست و چرا به عنوان پادشاه ارزهای دیجیتال شناخته می‌شود؟

بیت کوین چیست که توانست ایده مربوط به کوتاه کردن دست قدرت‌های مرکزی از سیستم ارزش‌گذاری و انتقالات دارایی را عملی کند؟ این ارز درست زمانی معرفی شد که اعتماد به سیستم‌های مالی ترک خورده بود و آدم‌های زیادی دنبال جایگزین می‌گشتند.

در ادامه، در این مورد صحبت می‌کنیم که بیت کوین دقیقا چیست، و چه هدفی را دنبال می‌کند، نحوه کار به چه صورت است، فرق آن با پول معمولی چیست و چرا مفاهیمی مثل موجودی محدود، هاوینگ، کارمزد شبکه، مقیاس پذیری و چرخه های بازار در فهمیدن بیت کوین مهم هستند.

بیت کوین چیست؟

بیت کوین یکی از انواع ارز دیجیتال است که با ماهیت کاملا غیرمتمرکز طراحی شد. شبکه بیت کوین در واقع یک شبکه پرداخت همتا به همتا است که به افراد اجازه می‌دهد بدون نیاز به بانک یا واسطه مرکزی، ارز خود را روی اینترنت منتقل کنند.

تراکنش های بیت کوین روی یک دفترکل عمومی به نام بلاک چین ثبت می‌شود و امنیت آن با رمزنگاری و سازوکار اجماع شبکه تامین می‌شود.

اگر بخواهیم ساده‌تر به سوال بیت کوین چیست پاسخ بدهیم باید 2 مورد را تفکیک کنیم:

• دارایی بیت کوین: واحدهایی که خرید و فروش یا منتقل می‌کنید.
• شبکه بیت کوین: سیستمی که انتقال را تایید و ثبت می‌کند.

خالق بیت کوین کیست؟

اگر دنبال یک اسم و چهره مشخص هستید، باید با یک راز قدیمی روبه‌رو شوید: خالق بیت کوین با نام مستعار ساتوشی ناکاموتو (Satoshi Nakamato) شناخته می‌شود؛ شخص یا گروهی که در سال ۲۰۰۸ وایت پیپر بیت کوین را منتشر کرد و کمی بعد، شبکه را راه‌اندازی کرد.

کوچک ترین واحد بیت کوین چیست؟

بیت کوین فقط «یک واحد کامل» نیست. کوچک‌ترین واحد آن ساتوشی است. هر ۱ بیت کوین = ۱۰۰,۰۰۰,۰۰۰ ساتوشی و هر ساتوشی برابر ۰٫۰۰۰۰۰۰۰۱ بیت کوین است.

این جزئیات شاید اول بی‌اهمیت به نظر برسد، اما در عمل باعث می‌شود بیت کوین حتی با قیمت‌های بالا هم قابل استفاده باشد؛ چون لازم نیست حتما یک بیت کوین کامل جابه‌جا کنید.

تاریخچه قیمت بیت کوین از آغاز تا رکوردها

قیمت بیت کوین از روز اول «ثابت» نبود. جدول زیر تاریخچه قیمت بیت کوین را نشان می‌دهند و البته قیمت‌ها تقریبی است:

ویژگی های بیت کوین

مجموعه‌ای از ویژگی‌ها کنار هم قرار گرفته‌اند تا شبکه بیت کوین بدون تکیه به یک نهاد مرکزی کار کند. مهم‌ترین ویژگی‌های بیت کوین عبارت‌اند از:

1. غیرمتمرکز بودن: بیت کوین توسط یک بانک یا سازمان کنترل نمی‌شود و قوانین آن برای همه کاربران یکسان است. همین موضوع باعث می‌شود انتقال ارزش کمتر وابسته به تصمیم یک مرکز باشد.
2. شفافیت و قابل راستی‌آزمایی بودن: تراکنش‌ها روی دفترکل عمومی بلاک چین ثبت می‌شوند و هر کسی می‌تواند آن ها را بررسی کند. این شفافیت به معنی «نمایش هویت افراد» نیست، اما به معنی قابل پیگیری بودن داده‌های تراکنشی روی شبکه است.
3. امنیت مبتنی بر استخراج و اثبات کار: امنیت شبکه با سازوکار استخراج و رقابت ماینرها تامین می‌شود. چون اضافه کردن بلاک جدید هزینه محاسباتی دارد، دست کاری کردن تاریخچه شبکه بسیار پرهزینه و سخت می‌شود.
4. موجودی محدود و عرضه قابل پیش‌بینی: سقف عرضه بیت کوین ۲۱ میلیون واحد است و مسیر ورود واحدهای جدید از قبل مشخص شده است. این ویژگی، پایه مفهوم کمیابی در بیت کوین است.
5. تقسیم پذیری بالا (ساتوشی): بیت کوین تا ۱۰۰ میلیون واحد کوچک‌تر (ساتوشی) قابل تقسیم است. این یعنی حتی با قیمت‌های بالا هم می‌توان مقدارهای کوچک‌تر بیت کوین را منتقل کرد.
6. کارمزد شبکه و ظرفیت محدود لایه اصلی: کارمزد بیت کوین ثابت نیست و به شلوغی شبکه و رقابت تراکنش‌ها بستگی دارد. از طرف دیگر، ظرفیت پردازش تراکنش‌ها در لایه اصلی محدود است و همین موضوع بحث مقیاس‌پذیری را مهم می‌کند.

بیت کوین چگونه کار می کند؟

تصور کنید می‌خواهید برای کسی بیت کوین بفرستید. شما یک تراکنش می‌سازید و آن را به شبکه اعلام می‌کنید. شبکه قبل از اینکه این انتقال را معتبر بداند، باید مطمئن شود واقعا شما صاحب آن دارایی هستید و دوباره‌خرج‌کردن اتفاق نمی‌افتد.

اینجا پای ویژگی‌های ذاتی ارز رمزنگاری‌شده و امضاهای دیجیتال وسط می‌آید: شما با کلید خصوصی خودتان تراکنش را امضا می‌کنید و دیگران می‌توانند با قوانین شبکه صحت تراکنش را بررسی کنند، بدون اینکه کلید خصوصی شما را داشته باشند.

منظور از استخراج بیت کوین چیست؟

برای اینکه تراکنش های بیت کوین از حالت «در صف انتظار» خارج شوند و به شکل رسمی داخل بلاک چین ثبت شوند، شبکه به فرایندی به نام استخراج متکی است.

استخراج یعنی ماینرها با استفاده از قدرت پردازشی، برای ساختن بلاک جدید رقابت می‌کنند. این رقابت فقط برای گرفتن پاداش نیست؛ در واقع یکی از ستون های امنیت شبکه هم هست.

بیت کوین چه نقشی در تایید تراکنش ها دارد؟

ماینرها مجموعه‌ای از تراکنش ها را برمی‌دارند و داخل یک بلاک قرار می‌دهند، بعد باید یک مسئله محاسباتی را حل کنند. این مسئله به این شکل است که باید عددی پیدا کنند که وقتی اطلاعات بلاک با آن ترکیب و «هش» می‌شود، خروجی هش شرایط مشخصی داشته باشد.

پیدا کردن این عدد نیاز به آزمون و خطای بسیار دارد و زمان و انرژی مصرف می‌کند. به همین خاطر است که دست‌کاری کردن تاریخچه شبکه برای یک مهاجم بسیار پرهزینه می‌شود؛ چون برای تغییر یک بلاک، باید دوباره محاسبات سنگینی انجام دهد و از بقیه شبکه جلو بزند.

وقتی یک ماینر موفق می‌شود بلاک معتبر بسازد، آن بلاک به شبکه اعلام می‌شود. نودهای دیگر بلاک را بررسی می‌کنند و اگر با قوانین شبکه سازگار باشد، آن را می‌پذیرند و زنجیره ادامه پیدا می‌کند. در ازای این کار، ماینر دو نوع درآمد دارد:

• پاداش بلاک: بیت کوین‌های جدیدی که وارد چرخه می‌شوند
• کارمزد تراکنش‌ها: داخل همان بلاک

هاوینگ بیت کوین چیست؟

هاوینگ (Halving) از آن مفاهیمی است که اگر یک بار درست جا بیفتد، بخش بزرگی از رفتار بازار بیت کوین قابل فهم‌تر می‌شود. ماجرا ساده است: پاداش استخراج تقریبا هر 4 سال یکبار و پس از استخراج 210 هزار بلاک نصف می‌شود؛ یعنی سرعت ورود بیت کوین جدید به بازار کمتر می‌شود.

اما یک سوءبرداشت رایج هم وجود دارد: بعضی‌ها فکر می‌کنند «روز هاوینگ» دقیقا همان روزی است که قیمت باید جهش کند.

هاوینگ تغییر در میزان عرضه است و معمولا اثر آن در کنار عوامل دیگری از جمله میزان تقاضا، شرایط اقتصاد جهانی، جریان پول به بازار و حتی هیجان و ترس معامله‌گران دیده می‌شود.

این خط زمانی را در نظر داشته باشید:

• هاوینگ‌ها در ۲۰۱۲، ۲۰۱۶، ۲۰۲۰ و ۲۰۲۴ رخ داده‌ است. پاداش استخراج بلاک در سال 2012 از 50 بیت کوین به 25 بیت کوین کاهش پیدا کرد و در هاوینگ های بعدی به نسبت نصف شد.
• در هاوینگ ۲۰۲۴، پاداش بلاک از ۶٫۲۵ به ۳٫۱۲۵ بیت کوین کاهش یافت.

پس اگر بخواهیم منصفانه بگوییم: هاوینگ «دکمه‌ای برای افزایش قیمت» نیست، اما یکی از آن متغیرهایی است که داستان کمیابی بیت کوین را پررنگ‌تر می‌کند و روی انتظارات بازار اثر می‌گذارد.

کارمزد شبکه بیت کوین چطور محاسبه می شود؟

کارمزد بیت کوین ثابت نیست؛ فرایند تعیین کارمزد در شبکه بیت کوین بیشتر شبیه یک مزایده است. وقتی شبکه شلوغ است، تراکنش‌هایی که کارمزد بیشتری بدهند معمولا زودتر داخل بلاک قرار می‌گیرند.

وقتی هم شبکه خلوت است، کارمزدها معمولا پایین‌تر می‌آیند. پس کارمزد شبکه هم یک «عدد ثابت همیشگی» نیست، بیشتر وابسته به شرایط لحظه‌ای تقاضا برای فضای بلاک است.

مقیاس پذیری بیت کوین چیست؟

بیت کوین در لایه اصلی، ظرفیت محدودی برای پردازش تراکنش‌ها دارد. این محدودیت بخشی از ایده اولیه طراح این ارز بوده تا شبکه ساده، قابل‌راستی‌آزمایی و مقاوم بماند.

اما همین موضوع باعث می‌شود بحث مقیاس‌پذیری و راه‌حل‌های آن (مثل راهکارهای لایه دوم) تبدیل به یکی از موضوعات همیشگی درباره بیت کوین شود.

بیت کوین چه تفاوتی با استیبل کوین ها دارد؟

وقتی اسم بیت کوین و استیبل کوین ها کنار هم می‌آید، خیلی‌ها فکر می‌کنند هر دو «یک نوع ارز دیجیتال» هستند و فرقشان فقط در محبوبیت یا قیمت است. اما واقعیت این است که این دو، با هدف‌های متفاوت ساخته شده‌اند و همین تفاوت هدف، بقیه تفاوت‌ها را هم می‌سازد.

بیت کوین یک دارایی دیجیتال غیرمتمرکز است که قیمتش را بازار تعیین می‌کند؛ یعنی طبیعی است که بالا و پایین داشته باشد. اما استیبل کوین‌ چیست؟ این کوین‌ها ارزهای دارای پشتوانه هستند که معمولا طوری طراحی می‌شوند که ارزششان تا حد ممکن ثابت بماند (اغلب نزدیک ۱ دلار).

به همین خاطر، خیلی وقت‌ها استیبل کوین‌ها نقش «پول پارک‌شده» را در بازار دارند؛ وقتی کسی نمی‌خواهد از بازار خارج شود اما نمی‌خواهد نوسان را هم تحمل کند، سرمایه را موقتا به استیبل کوین تبدیل می‌کند.

این درحالی است که بیت کوین به خودی‌خود صاحب ارزش است و به خاطر طراحی منحصرفرد و نحوه استخراج و موجودی محدود دارایی ارزش است

جمع بندی: بیت کوین پادشاه ارزهای دیجیتال

بیت کوین از یک ایده ساده شروع شد: انتقال ارزش بدون نیاز به وجود قدرت‌های مرکزی، هدف ساتوشی ناکاماتو خالق بیت کوین این بود که نیازی به «اعتماد بی‌قیدوشرط» وجود نداشته باشد.

در ادامه این ارز دیجیتال با کمک فناوری بلاک چین، امضای دیجیتال و اجماع شبکه، کاری کرد که مالکیت و انتقال دارایی در فضای آنلاین معنا پیدا کند.

محبوبیت بیت کوین به عنوان پادشاه ارزهای دیجیتال به شدت افزایش پیدا کرده است و از این رو جفت‌ارزهای متعددی را با بیت کوین در فهرست نمادهای قابل معامله رمزارز در متاگلد مشاهده می‌کنید.

سوالات متداول بیت کوین

1. بیت کوین دقیقا پول است یا دارایی؟

بستگی دارد از چه زاویه‌ای نگاه کنید. در عمل، بسیاری آن را بیشتر «دارایی» می‌بینند تا پول روزمره، چون نوسان دارد و همه‌جا به‌عنوان وسیله پرداخت پذیرفته نشده است.

2. هدف بیت کوین چیست؟

کم کردن وابستگی انتقال ارزش به واسطه‌های مرکزی و ایجاد یک سیستم همتا‌به‌همتا که مالکیت در آن با رمزنگاری و قوانین شبکه تعریف می‌شود.

3. آیا بیت کوین محدود است؟

بله، سقف عرضه آن 21 میلیون عدد است و همین کمیابی نقش زیادی در ارزشمندی آن دارد.

4. ساتوشی چیست؟

ساتوشی کوچک‌ترین واحد بیت کوین است: ۱ بیت کوین برابر ۱۰۰ میلیون ساتوشی است.

5. تفاوت بیت کوین با استیبل کوین چیست؟

بیت کوین معمولا پشتوانه ثابت دلاری ندارد و قیمتش نوسان می‌کند؛ اما استیبل کوین‌ها برای ثابت نگه داشتن ارزش (مثلا نزدیک ۱ دلار) طراحی می‌شوند.